چه عواملی باعث افزایش سریع وزن میشود؟| متخصص تغذیه نهران
افزایش وزن ناگهانی | بیشتر افراد نوساناتی در وزن خود را تجربه میکنند و افزایش وزن به مرور زمان معمول است. اما اگر فرد در مدت زمان کوتاهی بدون دلیل مشخص وزنش زیاد شود، این می تواند نشانهای از یک مشکل زمینهای باشد. هنگامی که افزایش وزن به یک مشکل سلامتی مربوط نمیشود، علل شایع عبارتند از :
- پرخوری
- چرخه قاعدگی
- دوران قبل یائسگی و یائسگی
- کاهش متابولیسم با افزایش سن
- فعالیت جسمی کم
- احتباس آب به دلیل کمبود آب یا نمک اضافی
- استرس، افسردگی یا اضطراب
- کمبود خواب
هرکسی که افزایش وزن سریع را تجربه میکند و دلیل آن یکی از موارد فوق نیست و یا بر کیفیت زندگی آن ها تأثیر گذاشته، باید به پزشک مراجعه کند.
متخصص تغذیه تهران دکتر مریم سبکتکین
۱- دارو
متابولیسم فرد با مصرف داروهای خاص میتواند باعث افزایش سریع وزن شود. برخی از داروهای خاص باعث میشوند افراد به سرعت افزایش وزن پیدا کنند. برخی از داروها باعث میشوند وزن افراد تا چند کیلو در ماه به عنوان یک اثر جانبی افزایش یابد. داروهایی که ممکن است باعث شود به سرعت افزایش وزن پیدا کنید میتواند شامل برخی داروهایی باشد که برای معالجه موارد زیر مصرف میشوند:
- تشنج
- دیابت قندی
- فشار خون بالا
- افسردگی و اختلالات روانپزشکی
قبل از قطع مصرف دارو حتما با پزشک معالج خود مشورت کنید و به هیچ عنوان خودسرانه اقدام به قطع مصرف دارو نکنید.
۲- بی خوابی
تحقیقات نشان داده است که کمبود خواب میتواند منجر به افزایش وزن شود. تغییر در چرخه خواب میتواند بر الگوهای غذایی و خلق و خوی تأثیر گذاشته و باعث پرخوری افراد شود. نویسندگان یک مطالعه در سال ۲۰۱۳ دریافتند که افراد کم خواب برای تأمین نیازهای انرژی خود کربوهیدرات بیشتری مصرف میکنند که منجر به افزایش وزن میشود. شرکت کنندگان در همان مطالعه، به خصوص بعد از صرف شام، کالری بیشتری مصرف کردند.
۳- ترک سیگار
برخی از افراد در ابتدا وقتی که مصرف محصولات دخانی را متوقف میکنند دچار افزایش وزن میشوند. کارشناسان معتقدند که این اتفاق هم به این دلیل رخ میدهد که نیکوتین اشتها را سرکوب میکند و هم به دلیل اینکه علائم ترک ممکن است شامل استرس باشد؛ میتواند منجر به پرخوری شود.
تحقیقات نشان داده است که میانگین افزایش وزن در ماه اول پس از ترک سیگار، ۱ کیلوگرم است. به نظر میرسد اکثر افزایش وزن فرد در ۳ ماه اول پس از ترک سیگار اتفاق میافتد، با این که میزان افزایش وزن تا ۶ ماه کاهش مییابد. با این حال، تغییر وزن در نتیجه ترک سیگار بسته به شخص میتواند متفاوت باشد. همان تحقیقات نشان میدهد که ۱۶ درصد از افراد در سال اول ترک سیگار وزن کم کردند، در حالی که ۱۳ درصد بیش از ۱۰ کیلوگرم افزایش وزن پیدا کردند.
۴- سندرم تخمدان پلی کیستیک
افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) ممکن است دریابند که در قسمت میانی بدن خود دچار افزایش وزن شده اند. PCOS باعث میشود تخمدانها به طور غیر طبیعی هورمونهای جنسی مردانه تولید کنند. علائم دیگر PCOS عبارتند از :
- قاعدگی نامنظم
- رشد موهای زائد در پشت، سینه یا شکم
- نازک شدن مو یا ریزش مو
- آکنه
- قطعات تیره پوست اطراف زیر بغل، سینه یا گردن
اگرچه درمانی برای PCOS وجود ندارد، پزشک میتواند تغییر در شیوه زندگی مانند ورزش بیشتر و خوردن یک رژیم غذایی سالم را توصیه کند که ممکن است علائم را کاهش دهد. داروهای هورمونی همچنین میتوانند به کنترل علائم کمک کنند. با مراجعه به پزشک فوق متخصص زنان میتوان از احتمال ابتلا به این بیماری اطمینان پیدا کرد.
۵- نارسایی قلبی
افزایش سریع وزن یا تورم در مناطق خاص بدن میتواند به دلیل احتباس مایعات باشد و ممکن است نشانه نارسایی قلبی باشد. طبق گزارش انجمن قلب آمریکا، افزایش وزن بیش از ۲-۳ پوند (حدود ۱ تا ۱.۵ کیلوگرم) طی ۲۴ ساعت یا ۵ پوند (حدود ۲.۵ کیلوگرم) در هفته می تواند نشانه نارسایی قلبی باشد.
با این حال، توجه به این نکته ضروری است که وزن یک شخص معمولاً در طول روز چند پوند در نوسان است. اگر وزن آن ها به حالت عادی برگردد و علائم دیگری نداشته باشند، افزایش موقت میتواند ناشی از نفخ طبیعی و احتباس مایعات باشد. اگر خون به آرامی به قلب رفته و برگردد، بر عملکرد سایر ارگانهای اصلی بدن تأثیر میگذارد. در نتیجه مایعات در بافتها جمع میشوند و این باعث افزایش وزن و تورم میشود.
۶- مشکلات کلیوی
افزایش ناگهانی وزن یا تورم در بدن میتواند نشانه ای از ابتلا به بیماری کلیه مانند نارسایی کلیه یا سندرم نفروتیک باشد. اگر کلیه ها به درستی کار نکنند، بدن ممکن است مایعات را حفظ کند و در نتیجه افزایش وزن ایجاد میشود. کلیههای آسیب دیده قادر به حذف مواد زائد و مایعات به درستی از بدن نیستند؛ بنابراین این مواد در بافت ها تجمع مییابند.
تورم به دلیل مشکلات کلیوی معمولاً روی ساق، مچ یا کف پا تأثیر میگذارد. تشخیص اولیه این بیماری توسط پزشک داخلی خوب صورت می گیرد و در صورت نیاز، بیمار به دکتر فوق متخصص کلیه ارجاع داده خواهد شد. علائم دیگری که ممکن است نشان دهنده مشکل در کلیه ها باشد عبارتند از :
- خستگی
- کاهش ادرار
- ادرار کف آلود
- خارش
- از دست دادن اشتها
- گرفتگی عضلات
- درد مفاصل
- سردرد
- مشکل در تمرکز یا سردرگمی
۷- سیروز
مچ پای فرد مبتلا به سیروز ممکن است متورم شود. اگر افراد افزایش وزن سریع داشته باشند و شکم آنها بزرگتر به نظر برسد، این وضعیت ممکن است نشان دهنده ابتلا به سیروز باشد. سیروز وضعیتی است که در آن بافت اسکار (زخمی، بیمار) جایگزین بافت سالم در کبد میشود و میتواند باعث تجمع مایعات در حفره شکم شود. به این تجمع غیرطبیعی مایعات در شکم آسیت گفته میشود. علائم دیگر سیروز عبارتند از :
- تورم مچ پا
- مشکلات تنفسی
- درد شکم
اگر فردی قبلا مبتلا به سیروز بوده و درمان خاصی انجام می داده یا هنوز تحت درمان است، در صورتی که به مدت ۳ روز متوالی با افزایش بیش از ۲ پوند در روز (معادل ۰.۹۰۷۲ کیلوگرم) مواجه شود، باید هرچه سریعتر به پزشک خود مراجعه کند. تشخیص اولیه این بیماری توسط متخصص داخلی صورت می گیرد و در صورت نیاز، بیمار به بهترین پزشک متخصص گوارش ارجاع داده خواهد شد.
۸- اختلال تیروئید
اختلال تیروئید به نام کمکاری تیروئید میتواند متابولیسم را کند کرده و در نتیجه منجر به افزایش وزن شود. مشکلات تیروئید همچنین به دلیل تأثیر کم کاری تیروئید بر کلیهها میتواند باعث حفظ مایعات در بدن شود. برای تشخیص و درمان این بیماری بایستی به بهترین پزشک متخصص غدد مراجعه شود. علائم دیگر کمکاری تیروئید میتواند شامل موارد زیر باشد :
- خستگی مداوم
- احساس سرما
- پوست و مو خشک
- ناخن های شکننده
- مفاصل سفت و عضلات دردناک
- یبوست
۹- سندرم کوشینگ
سندرم کوشینگ وقتی رخ میدهد که بدن در طی مدت طولانی، بیش از حد کورتیزول تولید کند. کورتیزول هورمونی است که بدن را قادر میسازد به استرس پاسخ دهد. بسیار نادر است که سندرم کوشینگ بدون محرک خارجی ایجاد شود. سندرم کوشینگ معمولاً یک عارضه جانبی مصرف گلوکوکورتیکوئیدها است، داروهایی که بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید، آسم و لوپوس اریتماتوز سیستمیک مصرف میکنند.
۱۰- آکرومگالی
آکرومگالی یک مشکل هورمونی است که وقتی غده هیپوفیز هورمون رشد بیش از حد تولید میکند اتفاق میافتد. این بیماری معمولاً در میانسالی ظاهر میشود. آکرومگالی میتواند منجر به افزایش وزن ناگهانی شود.
۱۱- سرطان تخمدان
نفخ و درد در ناحیه لگن میتواند نشانه ای از سرطان تخمدان باشد. افزایش ناگهانی یا غیرقابل توضیح وزن و نفخ ممکن است نشانه ای از سرطان تخمدان باشد. علائم دیگر سرطان تخمدان عبارتند از :
- درد در شکم یا ناحیه لگن
- مشکلات خواب
- نیاز مکرر یا فوری به دفع ادرار
- از دست دادن اشتها یا احساس سیری زودهنگام
- چرخه قاعدگی غیرمعمول
- سوء هاضمه
سرطان تخمدان اغلب بدون تشخیص به مراحل بعدی میرسد، بنابراین هر کسی که دارای درد غیر طبیعی در ناحیه لگن است باید با پزشک صحبت کند. تشخیص سرطان در مراحل اولیه به طور کلی منجر به پیش آگهی بهتر میشود. برای تشخیص و درمان بیماری سرطان تخمدان، اولین مراجعه باید به پزشک متخصص زنان باشد.
