برنامههای غذایی ویژه برای نیازهای خاص در بیماران مبتلا به سرطان | دکتر مریم سبکتکین
وقتی به دلیل سرطان یا درمان آن نیازهای ویژهای دارید، پزشک یا کارشناس مجاز تغذیه برنامههای خاص غذایی برای شما تجویز میکنند. مثلاً، اگر دهان، گلو، مری یا معده شما زخم باشد غذاهای نرم برای شما بهترین رژیم است. یا اگر درمان، هضم لاکتوز را برای شما سخت کرده است باید رژیم کم لاکتوز را دنبال کنید. برخی دیگر از برنامههای خاص غذایی، به رژیم مایعات سبک، رژیم تمام مایعات و رژیم فیبر محدود هستند.
برخی برنامههای غذایی از تعادل خوبی برخوردارند و میشود آنها را در دراز مدت ادامه داد. از روال برخی دیگر باید فقط چند روز تبعیت کرد زیرا همه مواد غذایی را برای دراز مدت شامل نمیشوند.
اگر فکر میکنید به برنامه غذایی خاصی نیاز دارید با پزشک خود و یا کارشناس مجاز تغذیه صحبت کنید. به کمک هم میتوانید برنامه خوبی تدارک ببینید. همچنین اگر بهخاطر بیماریهایی مانند دیابت، کلیه یا قلب از روال غذایی خاصی پیروی میکنید باید آن را با پزشک و کارشناس تغذیه خود در میان بگذارید.
همراه ما باشید با لینک های کاربردی متخصص تغذیه تهران – دکتر مریم سبکتکین :
- رژیم غذایی مناسب بعد از بوتاکس معده
- دکتر متخصص رژیم آنلاین تهران
- رژیم غذایی برای بهبود سیروز کبدی
- بهترین متخصص تغذیه و رژیم غذایی آنلاین تهران
- بهبود شرایط خواب با این مواد غذایی
- ارتباط با دکتر مریم سبکتکین متخصص تغذیه و رژیم درمانی تهران
- صبحانه ای برای کبد چرب
- دسترسی به رژیم غذایی آنلاین
- بهترین رژیم غذایی برای قند خون بالا
حساسیت به لاکتوز
حساسیت به لاکتوز یعنی بدن شما قند شیر (لاکتوز) را هضم یا جذب نمیکند. شیر، فرآوردههای لبنی (مانند پنیر و بستنی) و غذاهایی که شیر به آنها اضافه میکنند (مانند پودینگ) لاکتوز دارند.
حساسیت به لاکتوز در اثر درمان با آنتی بیوتیک، پرتوافکنی به ناحیه شکم یا هر درمان دیگری که بر دستگاه گوارش اثر بگذارد، رخ میدهد. بخشی از رودههای شما که لاکتوز را هضم میکند گاهی در طول درمان به درستی کار نمیکند. در برخی افراد علائم حساسیت به لاکتوز(گاز، دلپیچه و اسهال) چند هفته یا چند ماه بعد از پایان درمان یا ترمیم رودهها، ناپدید میشود و برای برخی دیگر، بهمعنای لزوم تغییری دایمی در عادتهای خورد و خوراک است.
در این صورت، پزشک به شما برنامهای را که در آن خوراکیها لاکتوز کمی دارند توصیه میکند. با کارشناس تغذیه برای گرفتن راهنمایی و پیگیری نکات رژیم کم لاکتوز صحبت کنید. احتمالاً سوپر مارکت نزدیک شما شیر یا محصولات دیگر کم لاکتوز یا بدون لاکتوز دارد. غذاهای کم لاکتوز یا بدون لاکتوز را خودتان هم میتوانید درست کنید یک راه ساده برای درست کردن پودینگ بدون لاکتوز پودینگ دو شکلاته بدون لاکتوز است.
یبوست
برخی داروهای ضد سرطان و بعضی داروها از جمله داروهای مسکن موجب یبوست میشوند. گاهی این مشکل از کمبود فیبر و مایعات کافی در برنامه غذایی شما ناشی میشود؛ و گاهی هم از درازمدت در رختخواب خوابیدن. چند پیشنهاد برای جلوگیری از یبوست و درمان آن:
- به میزان کافی مایعات بنوشید. دست کم روزی ۸ لیوان. نوشیدن مایعات مدفوع را نرم میکند. راه دیگر برای محاسبه میزان مصرف مایعات، مصرف روزانه ۱۰۰ میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است.
- حدود یک ساعت و نیم پیش از اینکه شکمتان کار کند، یک لیوان نوشیدنی داغ بیاشامید.
- با پزشکتان درباره افزودن فیبر به برنامه غذایی خود صحبت کنید(در برخی سرطانها رژیم با فیبر زیاد توصیه نمیشود). خوراکیهایی از قبیل نانها و محصولات سبوسدار، خشکبار، سبوس گندم، جوانه گندم؛ میوهها و سبزیهای تازه؛ و لوبیا خشک و نخود فرنگی بخورید؛ خوردن پوست سیب زمینی مفید است. به میزان کافی مایعات بنوشید تا به کار کردن فیبر کمک کند. این هم دستوری ساده برای رفع یبوست: فالوده سیب یا آلو.
- هر روز کمی ورزش کنید. برای تعیین میزان و نوع ورزش مناسب خود، با پزشک یا کارشناس فیزیوتراپی صحبت کنید.
اگر این پیشنهادات مؤثر نبود، از پزشک خود بخواهید برای رفع یبوست به شما دارو بدهد. پیش از مصرف هر نوع ملین (روانکننده مزاج) با پزشک خود مشورت کنید.
خستگی مفرط و افسردگی
تمام روشهای درمان سرطان سخت و دشوار هستند. درمان گاهی هفتهها یا ماهها طول میکشد. و حتی ممکن است ناراحتی و عوارض آن از بیماری اصلی سخت تر باشد.
بسیاری از بیماران میگویند احساس خستگی، افسردگی و ناتوانی در تمرکز حواس دارند. خستگی در طول درمان سرطان به چند دلیل بستگی دارد و از آن جمله است غذا نخوردن، منفعل بودن، کم خونی، افسردگی، کمخوابی و عوارض جانبی دارو.
اگر دچار خستگی شدهاید، مطرح کردن آن با تیم درمانتان اهمیت زیادی دارد. با هم میتوانید علت آن را بیابید و بیشتر این مشکلات نیز درمان پذیرند. خستگی و افسردگی از عوارض مستقیم خورد و خوراک نیستند اما بر علاقه شما به غذا خوردن و توانایی شما برای خرید و تهیه غذای سالم اثر میگذارند.
چند پیشنهاد که ممکن است کمک کند:
- احساسات و نگرانیهای خود را به دیگران بگویید. پرده پوشی عواطف و احساسات باعث میشود مهار نشدنیتر به نظر بیایند. در نظر داشته باشید که صحبت کردن با پرستار یا مددکار اجتماعی به راهحلهایی برای کاستن احساس نگرانی و ترس شما میانجامد.
- با درمان خود، عوارض جانبی و راههای مقابله با آن آشنا شوید. دانستن و عمل کردن بر مبنای آن دانش باعث میشود احساس تسلط بیشتری داشته باشید. از صحبت کردن و پرسیدن از پزشک خود واهمه نداشته باشید.
به قدر کافی استراحت کنید:
- بهجای یک استراحت طولانی، چند بار در طول روز استراحتهای کوتاه داشته باشید یا چرت بزنید. (در برنامه روزانهتان چند استراحت کوتاه بگنجانید.)
- زمان استراحت خود را با مطالعه کتاب، لمیده بر یک صندلی راحتی، یا تماشای فیلم مورد علاقهتان در کنار دوستی لذتبخش کنید.
- فعالیتهای خود را کوتاه و آسانتر کنید؛ خود را بیش از حد خسته نکنید.
- غذاهای مورد علاقهتان را وقتی مصرف کنید که با جلسات درمانتان همزمان نباشد. در اینصورت، آن غذاها یادآور رویدادی ناراحت و پراضطراب نخواهند شد.
در صورت امکان، به پیاده رویهای کوتاه بروید یا تمرینات عادی انجام دهید. برخی بیماران معتقدند این کار در کاهش خستگی و بهتر شدن روحیه آنها مؤثر بوده است.
جلوگیری از مسمومیت غذایی
بعضی بیماران سرطان تحت درمان، دستگاه ایمنی ضعیفی دارند؛ بسیاری از داروهای ضد سرطان توانایی بدن را برای ساخت گلبولهای سفید خون (سلولهایی که با عفونت میجنگند) کم میکنند. به همین دلیل، بیماران سرطان باید از خود در برابر عفونت و مسمومیتهای غذایی با دقت مراقبت کنند. چند پیشنهاد برای جلوگیری از مسمومیت غذایی:
- تمام میوهها و سبزیهای خام را خوب بشویید و اگر خوب شسته نمیشود (مثل تمشک) از خوردن آن بپرهیزید. سطوح سفت (مانند پوست هندوانه) را قبل از بریدن، خوب بشویید و بسایید.
- دستها و وسایلی را که در درست کردن غذا از آنها استفاده میشود (مثل چاقو و تخته برش) پیش و پس از آمادهسازی غذا کاملاً بشویید، (بهخصوص بعد از کار با گوشت خام).
- گوشت منجمد را برای یخ زدایی در یخچال بگذارید، نه روی پیشخان آشپزخانه.
- مطمئن شوید که گوشت یا تخممرغ کاملاً پخته شده باشند.
- از صدف خام بپرهیزید و فقط آبمیوههای پاستوریزه و فرآوری شده و شیر و پنیر پاستوریزه مصرف کنید.
اسهال
اسهال معمولاً از شیمیدرمانی، پرتودرمانی در محدوده شکم، عفونت و حساسیتهای غذایی و احساس ناامیدی ناشی میشود؛ با پزشک خود دنبال دلیل اسهالتان بگردید تا با موفقیت درمان شوید.
در هنگام اسهال، غذا به سرعت از روده رد میشود بدون اینکه بدن فرصتی برای جذب کافی ویتامین، مواد معدنی و آب پیدا کند. اسهال موجب دی هیدراسیون (کاهش آب بدن) میشود، به این معنی که بدن آب کافی برای خوب کار کردن ندارد. اسهال شدید و طولانی مشکلاتی بهوجود میآورد، پس، اگر اسهال شدید دارید یا بیش از دو روز طول کشیده است با پزشک خود تماس بگیرید.
چند راهحل برای رفع عوارض اسهال:
- برای جبران آنچه در اسهال از دست دادهاید مایعات زیاد بنوشید. جدولهای ۲ و۳ شامل فهرست مایعاتی برای نوشیدن است.
- بهجای سه وعده غذای سنگین در روز، وعدههای سبک بیشتری بخورید.
- غذاهایی بخورید که سدیم و پتاسیم دارند. این دو ماده معدنی به بدن شما کمک میکنند تا درست کار کند. این مواد معمولاً همراه با اسهال از دست میروند. جزء مایعات پر سدیم میتوان از بویون و آب گوشت بی چربی نام برد.
غذاها و میوههای حاوی پتاسیم زیاد که باعث اسهال نمیشوند عبارتند از: موز، نکتار هلو و زردآلو و سیبزمینی آبپز یا پوره سیبزمینی، نوشیدنیهای ورزشی حاوی سدیم و پتاسیم و انواع کربوهیدراتها که به آسانی جذب میشوند هستند.
آیا ویتامینها و مواد کانی بیشتر کمکی میکنند؟
بسیاری از بیماران سرطان میخواهند بدانند آیا ویتامینها، مواد معدنی یا مکملهای رژیمی (مواد گیاه یمیایی) کمک میکند که سرحال بیایند یا بر سرطانشان غلبه پیدا کنند یا نه؟ میدانیم بیمارانی که در طول درمان بهتر غذا میخورند توانایی بیشتری برای رویارویی با بیماری و عوارض جانبی درمان آن دارند. اما هیچ دلیل اثبات شده علمی وجود ندارد که مکملهای رژیمی یا درمانهای گیاهی، سرطان را درمان یا از باز گشت آن جلوگیری کنند.
پایگاه علمی، پزشکی و آموزشی مؤسسه تحقیقات، آموزش و پیشگیری سرطان مؤکداً خواستار مصرف غذاهای مطابق با عرف و سالم جهت دریافت ویتامینها، کانیها و مواد غذایی دیگر است. با پزشک، پرستار، یا کارشناس مجاز تغذیه یا داروساز درباره مصرف هر گونه ویتامین یا مکمل معدنی صحبت کنید.
مصرف بیش از معمول برخی ویتامینها یا مواد معدنی به اندازه کمبودشان خطرناک است. مصرف مقادیر زیاد ویتامین ممکن است روند درمان سرطان شما را مختل کند. برای جلوگیری از این مشکلات، خودسرانه مصرف نکنید و به راهنماییهای پزشک خود توجه کنید.
درمانهای جایگزین چطور؟
ممکن است درباره روشهای مختلفی که دیگران جهت درمان بیماریشان آزمودهاند چیزی شنیده یا خوانده باشید. به روش درمانی وقتی تکمیلی میگویند که به یک روش درمانی متداول افزوده شود و زمانی جایگزین میگویند که از آن بهجای درمان متداول استفاده کنند. چند مرکز درمانی در حال ارزیابی علمی درمانهای تکمیلی و جایگزین، و گسترش مطالعات هنگام آزمایش آنها هستند.
بسیاری از این درمانها هنوز کاملاً مطالعه نشدهاند و دلیلی برای نتیجه بخش بودن یا حتی بیخطر بودن آنها در دست نیست. برخی دیگر هم مطالعه شدهاند و میدانیم نه تنها کمکی نمیکنند بلکه آسیبرسان هم هستند.
اگر در نظر دارید از این درمانها استفاده کنید باید حتماً پزشک یا پرستار خود را در جریان بگذارید، زیرا برخی از این درمانها ممکن است بر درمان معمول شما تأثیر منفی داشته یا همراهی آنها با درمانهای متداول خطرناک باشد؛ پزشک شما را از پژوهشهای انجام شده و اینکه آیا این درمان بیخطر است یا بر درمان اصلی شما اثر دارد.
مطلع میکند. پایگاه علمی، پزشکی و آموزشی مؤسسه تحقیقات، آموزش و پیشگیری سرطان مؤکداً خواستار پیروی از درمان تجویزی پزشکانی است که از روشهای قابل قبول و اثبات شده برای درمان استفاده میکنند. معمولاً افرادی که دنبال درمانهای غیرمتداول میروند زمان با ارزش درمان را از دست میدهند و بخت آنها برای مهار سرطان و بهبود بیماری کاهش مییابد.
