بررسی برخی از عوارض شیمی درمانی و درمان آن | متخصص تغذیه تهران
عوارض جانبی شیمی درمانی | شاید شما به این عوارض دچار بشوید، شاید هم نشوید. عوامل زیادی تعیین میکند شما به کدام یک از اینها دچار میشوید و شدت آن چقدر است. این عوامل به نوع سرطان شما، بخشی از بدن که تحت درمان است، نوع و طول دوره درمان و میزان درمان بستگی دارد. خبر خوش این است که اگر دچار عوارض جانبی شدید اغلب میتوان آن را به خوبی مهار کرد. بیشتر عوارض جانبی با پایان درمان از بین میروند. پزشک یا پرستار میتواند از احتمال بروز عوارض جانبی برای شما و چگونگی آنها بیشتر صحبت کنند.
در ادامه به برخی از عوارض جانبی شیمی درمانی میپردازیم ، همراه ما باشید :
متخصص تغذیه تهران – دکتر مریم سبکتکین
بروز اسهال در دوره شیمی درمانی
مصرف آب و مایعات مثال آبگوشت، آبمیوه های رقیق را بالاتر ببرید، مصرف غذاهایی با فیبر بالا نظیر آجیل ها، میوه و سبزی، نان غلات سبوس دار در برنامه تغذیه بیماران سرطانی را کاهش دهید. استفاده از مواد غذایی مثل قند های ساده، آبنبات و آدامس را متوقف کنید. مواد غذایی نظیر سیب، موز، کنسور هلو، برنج سفید و ماکارونی میتواند سبب بهبود وضعیت اسهال بیمار شود و به اندازه متعادل در رژیم غذایی بیماران سرطانی استفاده نمایید.
یبوست در بیماران سرطانی
مصرف مواد غذایی با فیبر بالا نظیر غلات کامل، میوه ها و سبزیجات خام یا پخته شده مخصوصا با پوست، میوه های خشک شده، داته ها و آجیل ها را در رژیم غذایی برای کاهش یبوست بیماران سرطانی افزایش دهید،مصرف نوشیدنی های سالم را افزایش دهید، سعی شود عده های اصلی غذایی و میان وعده ها در زمان مشخص از روز مصرف شود و فعالیت بدنی را تا حد امکان افزایش دهید.
بروز گلو درد در بیماران تحت شیمی درمانی
مواد غذایی را به صورت نرم و با موادی که بلع غذا را راحت تر میکنند استفاده کنید، از مصرف غذاهای خشک و خشن در رژیم غذایی بیماران سرطانی بپرهیزید. مصرف مرکبات، کافئین، فلفل و ادویه های تند، سرکه، گوجه فرنگی و الکل در تغذیه بیماران سرطانی که دچار گلودرد شده اند میتواند وضعیت را بدتر کند. قبل از مصرف غذاها صبر کنید تا دمای آن متعادل شود و سپس مصرف نمایید.
در صرت بروز زخم دهان یا برفک توصیه های زیر را به کار گیرید .
غذا قبل از مصرف سرد شود و به درجه حرارت اتاق برسد. بهداشت دهان حفظ گردد و دهان همیشه تمیز نگه داشته شود، بهطور مثال شستشوی دهان با آب نمک رقیق میتواند بسیار کمک کننده باشد.غذاها به صورت نرم و مرطوب و همراه موادی نظیر سس های سالم و خانگی مصرف شوند.مصرف غذاهای خشک و خشن، تند، ترش، کافئین، سرکه و گوجه فرنگی میتواند موجب آسیب بیشر شود.
زخمهای دهان، لثههای حساس و زخم گلو یا مری، اغلب از پرتودرمانی، شیمیدرمانی یا عفونت ناشی میشوند. اگر در دهان یا لثهها زخمیدارید با پزشک خود در میان بگذارید تا اطمینان حاصل کنید از عوارض جانبی درمان است نه از مشکلات دیگر دهان و دندان که ارتباطی با سرطان و درمان ندارد. ممکن است پزشک داروهایی برای کاهش درد دهان و گلو به شما بدهد. دندانپزشک نیز برای مراقبت از دهان، شما را راهنمایی میکند.
برخی غذاها ممکن است دهان زخمیشما را تحریک و جویدن و قورت دادن را سخت کنند. با دقت در انتخاب خورد و خوراک و با مراقبت خوب از دهان، دندان و لثه میتوانید غذا خوردن را آسان کنید. چند پیشنهاد مفید هم داریم:
- غذاهای نرم که جویدن و فرو بردن آنها راحت است بخورید.
- دستور تهیه به کمک مخلوطکن که زخم دهان را آزار نمیدهد: میوه و خامه
- از خوراکیها و نوشیدنیهایی که دهان شما را تحریک میکنند بپرهیزید.
- غذاها را بپزید تا نرم و ترد شوند.
- خوراکیها را به اندازههای کوچک خرد کنید.
- از مخلوط کن یا غذا ساز برای خرد کردن غذا استفاده کنید.
- برای اینکه قورت دادن غذا آسان شود آن را با کره، مارگارین، آب گوشت رقیق یا سس مخلوط کنید.
- برای نوشیدن مایعات از نی استفاده کنید.
- از قاشقی کوچکتر از معمول مثلاً قاشق کودک استفاده کنید.
- غذاهای خنک یا همدما با دمای اتاق بخورید. غذاهای داغ دهان و گلوی حساس را تحریک میکنند.
- حریره گرم یا آبگوشت نمکدار بخورید؛ معمولاً درد گلو را تسکین میدهد.
- تکه یخ بمکید.
- اگر قورت دادن سخت است، خم کردن سر رو به عقب یا جلو آوردن آن گاهی کارساز است.
- اگر دندانهایتان دردناک هستند یا لثههایتان زخم هستند، ممکن است دندانپزشک برای تمیز کردن دندانهایتان محصولات خاصی را توصیه کند.
- دهان خود را با آب بشویید تا غذا و باکتری بیرون بیایند و بهبودی زودتر حاصل شود.
- از پزشک خود اسپری یا قرص مکیدنی بیحس کننده بخواهید تا وقت غذا خوردن دهان و گلوی شما را کرخت کند.
در صورت تغییر حس چشایی و بویایی
از ظروف شیشه ای و پلاستیکی بجای ظروف فلزی برای تغذیه بیماران سرطانی استفاده کنید. غذا ها بهتر است سرد استفاده شوند. بهداشت دهان با آبکشی های مکرر حفظ شود. گاهی نیاز است از ترشیجات و یا ادویه های خاص جهت پوشاندن مزه هایی که در آن زمان نامطلوب به نظر میرسد استفاده گردد تا طعم و رایحه آن پنهان بماند.
ممکن است در روند درمان از یک غذای خاص احساس تنفر پیدا شود، در چنین شرایطی مصرف غذای سر به جای غذای گرم توصیه میشود و در غذا به گونه ای پخته شود که حداقل بو را داشته باشد.
خشکی دهان در شیمی درمانی و درمان آن
اگر رخم باز در دهان بیمار وجود ندارد از غذاهای ترش جهت تحریک ترشح بزاق استفاده شود، غذاها به صورت نرم و مرطوب استفاده شود و به منظور حفظ رطوبت دهان مایعات به صورن جرعه جرعه و کم کم مصرف گردد و در نهایت بهداشت دهان با آبکشی مکرر دهان حفظ شود.
شیمیدرمانی و پرتودرمانی در ناحیه سر و گردن ترشح بزاق را کم میکند و موجب خشکی دهان میشود. در اینصورت، جویدن و قورت دادن غذا مشکلتر میشود. خشکی دهان بر چشایی و طعم غذاها نیز تأثیر میگذارد.
برخی راهحلها برای دهان و گلوی زخمی در این مورد نیز کار آمدند. این پیشنهادها نیز به رویارویی با خشکی دهان کمک میکنند:
- برای اینکه بتوانید راحتتر بخورید و حرف بزنید، هر چند دقیقه یکبار جرعهای آب بنوشید. همیشه یک بطری آب همراه خود داشته باشید و دم دست خود بگذارید.
- خوراکیها و نوشیدنیهای خیلی شیرین یا ترش بخورید تا دهان شما بزاق بیشتری ترشح کند. (اگر دهانتان حساس شده یا گلویتان زخم است این کار را نکنید، ممکن است بدتر شود.)
- آبنبات سفت یا بستنی یخی بمکید یا آدامس بجوید، تا ترشح بزاق بیشتر شود.
- غذاهای نرم و چرخ کرده که فرو بردن آنها راحتتر است بخورید.
- لبهای خود را با مرهم لب مرطوب نگه دارید.
- غذا را با سس، آب گوشت یا سالاد، آبدار کنید تا قورت دادن آن آسان شود.
- اگر خشکی دهانتان زیادی آزارنده است از پزشک یا دندانپزشک خود بخواهید محصولاتی که دهان و گلو را پوشش میدهند، محافظت یا مرطوب میکنند، به شما معرفی کنند. به برخی از اینها «بزاق مصنوعی» میگویند.
